Z drzewa powstałeś

Biblijna wersja człowieka ulepionego z gliny, "stworzonego na obraz i podobieństwo boże", "człowieka, który z prochu powstał i w proch się obróci", to tylko jedna z wersji odpowiadającej na pytanie, skąd wzięliśmy się na świecie.

Mitologie różnych społeczeństw przedstawiają rozmaite koncepcje pochodzenia człowieka. Według podań ludów skandynawskich pierwsza para ludzi została stworzona z drzewa.

Pewnego razu trzej bogowie (Odyn, Wili i We, według innej wersji: Odyn, Honir i Loki), przechadzając się brzegiem morza, zobaczyli dwa kawałki drewna – jesionu i oplatającego go wiązu. Z takiego materiału postanowili ukształtować nowe plemię. Z jesionu powstał mężczyzna, któremu nadano imię Askr, a z wiązu – niewiasta Embla. Odyn tchnął w drewno ducha i ożywił je, a pozostali bogowie wyposażyli je w rozum, zmysły i uczucia. Od Askra i Embli pochodzą wszyscy ludzie.

Askr i Embla – pierwsi rodzice

Imiona pierwszej pary z nordyckiego mitu stały się tematem licznych badań i analiz. Uczeni, biorąc pod uwagę, że tworzywem, z którego powstali pierwsi ludzie, było drzewo, doszli do wniosku, iż imię ASKR pochodzi od starogermańskiego słowa ESCHEW, które oznacza jesion, a imię kobiety EMBLA – od rzeczownika ELM, oznaczającego wiąz. Zatem mężczyzna był Jesionem, a niewiasta – Wiązem.

Dlaczego drzewa?

Niektórzy uczeni twierdzą, że dwa kawałki drewna (twardy i miękki) to jeden z najstarszych przyrządów, jakie zna człowiek – przyrząd do krzesania ognia. Ideę tworzenia można więc porównać do krzesania ognia, czyli tarcia kawałkiem twardego drzewa (jesion) o miękki kawałek (wiąz). Stąd też takie, a nie inne imiona rodziców rodzaju ludzkiego.

Kraina ludzi

Odyn nie chciał, by potomstwo Askra i Embli mieszało się w sprawy bogów, dlatego stworzył dla nich oddzielną krainę – Midgard i otoczył ją palisadą z rzęs olbrzyma Ymira. Ludzie bardzo szybko zapełnili Midgard. Nie byli jednak sobie równi. Już od początku jedni cieszyli się łaską bogów, a innym z góry została nadana rola niewolników. Podział na stany społeczne przypisuje się bogowi Heimdallowi.

Ład społeczny – trzy wizyty Heimdalla

Pewnego dnia Heimdall postanowił wybrać się w podróż do Midgardu. Nie chciał, by go poznano, dlatego też odpowiednio się przebrał. W czasie wędrówki odwiedził trzy domostwa i rozmawiał z ich mieszkańcami.

Najpierw zawitał do domu Aiego i Eddy. Gospodyni poczęstowała gościa razowym chlebem pełnym plew. Heimdall przebywał u nich trzy dni, a po dziewięciu miesiącach parze urodził się syn, któremu nadali imię Thrall. Dziecko było wyjątkowo brzydkie: miało pomarszczoną skórę, grube palce, kalekie kostki, krzywe plecy i długie pięty. Kiedy dorósł, związał się ze szpetną kobietą o imieniu Thir. Małżonkowie wraz ze swym licznym potomstwem pracowali od świtu do nocy – hodowali świnie i paśli bydło. Od Thralla i Thir pochodzi ród niewolników.

Drugim razem Heimdall przyszedł do domu Afiego i Ammy. Oboje byli pracowici, ale dbali o swój wygląd. Gospodarze dali gościowi lepszy poczęstunek. Po dziewięciu miesiącach również tej parze urodził się syn, któremu dali imię Karl. Chłopiec był bardzo zaradny i pracowity, dbał o swoje gospodarstwo. Poślubił zadbaną niewiastę – Snör, z którą dał początek rodowi chłopów.

Podczas trzeciej podróży Heimdall odwiedził Fadira i Modirę. Pan domu ostrzył właśnie strzały na polowanie. Ubrana w piękne stroje gospodyni ugościła boga pszennym chlebem i mięsem, które podała na stół w srebrnych misach. W czasie uczty nie zabrakło też wina. Po dziewięciu miesiącach i tym małżonkom urodził się syn. Dali mu na imię Jarl. Chłopiec wyrósł na dzielnego mężczyznę o wyniosłym spojrzeniu. Był świetnym wojownikiem – władał mieczem, kopią, oszczepem, tarczą i łukiem. Heimdall szczególnie upodobał sobie Jarla i dodał mu nowe imię – Rig (król) oraz zdradził umiejętność tworzenia i czytania run. Odtąd Rig i jego potomstwo mieli stać na szczycie hierarchii społecznej, rządzić wśród ludzi.

W taki oto sposób wizyty Heimdalla w Midgardzie usankcjonowały podział na warstwy społeczne.

Edyta Piotrowska, Norwegia.pl

Źródła: J. Ros, Heroje Północy, Warszawa 1969. R. Sypek, Ludy skandynawskie Mitologie świata, wyd. Rzeczpospolita, Warszawa 2007.